Xin giới thiệu trang Báo Xuân của Kho Chứa Sách Xưa với đợt đầu tiên đã làm xong vào cuối năm 2025 sau sự lựa chọn và sắp xếp (104) số báo Xuân từ (40) bộ nhật báo, tuần báo và đặc san đã phổ biến trong kho, theo danh sách đợt đầu tiên dưới đây.

Danh Sách Báo Xuân - Đợt Đầu Tiên

Kế tiếp trong đợt hai, việc sưu tập vẫn tiếp diễn và để chuẩn bị đón Tết Bính Ngọ 2026, xin giới thiệu thêm (67) sách báo Xuân vừa được chọn lựa.  Các sách báo Xuân này, qua dạng PDF, được tìm qua trên trang mạng của Thư viện Quốc gia Pháp (Bibliothèque national de France - BnF), Thư viện Đại học Cornell, Thư viện Người Việt, Kho Quán Ven Đường, trang Blog của nhà văn Trần hoài Thư cùng sự đóng góp của hai thân hữu Phạm Công Luận và Nguyễn Trường Trung Huy.  Việc làm này thấy vẫn chưa đủ vì thì giờ và khả năng của người sưu tập có giới hạn.  Các nhật báo hay tuần báo được phân loại theo thời gian chỉ có tính cách tương đối và sẽ được bổ túc thêm khi có thêm báo mới.  Việc cần làm ngay là quảng bá cho mọi người vào trang Kho Chứa Sách Xưa đọc hết các tờ báo Xuân một cách thoải mái, để cảm nhận được tình yêu quê hương, đất nước.  Nó mang đủ mọi sắc thái, vùng miền mà không phân biệt Nam – Bắc, hay tuổi tác, nam  hay nữ.  Các tờ báo Xuân này có đủ mọi thể loại cho mọi người vui đọc mấy ngày Tết.

Danh Sách Báo Xuân - Đợt Hai

Việc làm đầu tiên trong đợt hai là tìm lục trên các trang mạng xem báo Xuân nào ra đời xưa và hay nhất. Tờ báo Xuân phải là một ấn bản đặc biệt vào lúc cuối năm trước Tết với thơ văn chú trọng về phong tục, hay kỷ niệm vui Xuân của người dân Việt. Dưới đây là những khám phá và ghi nhận tổng quát về các tạp chí, đặc san, tuần báo và nhật báo có ra báo Xuân đặc biệt như sau:

·      Nam Phong tạp chí – sách Tết Mậu Ngọ là số báo Xuân ra mắt sớm nhất vào năm 1918.  Tạp chí này đã mở đầu với lời chúc Tết theo lệ xưa “Kính chúc Hoàng Thượng và quan Toàn Quyền”,[1] tiếp theo là phần giới thiệu về số Tết, và bài “Mừng Năm Mới” ca ngợi người Pháp đã có công khai hoá đất nước Việt Nam!  Báo dành khoảng 60 trang cho thơ phú, văn xuôi và truyện ngắn.  Phần phụ hoạ được trình bày khá trang nhã qua các danh hoạ như Nam Sơn, …  Rất tiếc là tờ báo lại bỏ ra thêm 20 trang “Sách Vàng” để kể tên những  người An Nam giúp việc chiến tranh bên Mẫu quốc trong thế chiến thứ Nhất.[2]   

·      Sự ra mắt của Sách Xem Tết, Sách Chơi Xuân với các nhà xuất bản Tân Dân và Nam Ký Sau tờ Nam Phong – sách Tết Mậu Ngọ, phải mười năm sau mới thấy xuất hiện “Sách Xem Tết năm Mậu Thìn 1928” của nhà xuất bản Tân Dân ở Hà Nội với lời giới thiệu: “một món quà văn chương có ích cho tinh thần, cho tri thức”.  Sang năm sau (1929), nhà Nam Ký cho ra mắt Sách Chơi Xuân với nhiều bài vở đặc sắc hơn nhà Tân Dân với các bài thơ mừng Xuân, bức thư gửi cụ Thổ công (ông Táo).  Đặc biệt nhất là bài giới thiệu Nữ Lưu Thư Quán và chủ nhiệm Phạm thị Bạch Vân ở Gò Công, qua các sách “chuyện” có ích về tinh thần, đạo đức.[3]  Cùng năm 1929 ở Sài Gòn, quyển Ăn Tết của Ái Nhơn (Lê Mai ấn quán) ngay trang bìa có 4 câu thơ khuyên nhủ đồng bào sớm cải lương – khuyên người dân bỏ các hủ tục trong gần 20 trang sách.   Thoạt nghe qua thì các danh xưng Sách Xem Tết hay Sách Chơi Xuân có vẽ xa lạ với người dân miền Nam vì thường được gọi là báo Xuân, nhưng Sách Xem (hay Coi) Tết đã được lấy tên cho hai tờ báo Xuân ở Sài Gòn trong năm 1930.  Ngay trong thời điểm này đã có sự trao đổi văn hoá giữa hai miền Nam – Bắc khi Sách coi Tết Canh Ngọ năm 1930 (với sáu ngọn bút) trong Sài Gòn bày tỏ sự quan tâm và cho người đọc biết nhiều chi tiết về cuộc khởi nghĩa Yên Báy của Việt Nam Quốc Dân Đảng, và sau đó với các vụ xử án của hội đồng Đề Hình.  Ngược lại ngoài Hà Nội với sách Chơi Xuân năm Tân Vỵ 1931của nhà Nam Ký lại theo dỏi sự sinh hoạt trong Sài Gòn và tiếc nuối việc đình bản của tuần báo Phụ Nữ Tân Văn.  Đọc tờ đặc san Vì Xuân năm 1937 từ Huế qua hai bài “Bài mừng xuân quốc dân” và “Bài hát hỏi Xuân” ký tên Sào Nam, một bút hiệu của cụ Phan bội Châu ta mới cảm nhận được sự tủi hờn của người dân đã mất chủ quyền đất nước.  Thêm vào đó, bài ký sự xã hội “Đi” cho ta biết tình trạng thảm thương ở miền Trung nghèo khổ, thiếu ăn áo mặc khi người mẹ quá nghèo khổ phải bán con.

·      Báo Thần Chung - số Tết năm Kỷ Tị năm 1929 là số báo Xuân ra sớm nhất.  Chủ nhiệm tờ báo này là ông Diệp văn Kỳ, và ông rất xứng đáng trong địa vị tiên phong khi ngay giữa trang nhứt có đăng hình nổi bật của ba nhà cách mạng Huỳnh thúc Kháng, Phan chu Trinh và Phan bội Châu.  Ngay bên dưới hình lại có bài phiếm luận “Quan công với Trần Hưng Đạo” chỉ trích bà con trong ngày Tết chỉ mua sắm hình Quan Công.[4]  Vắng bóng các số báo Xuân một thời gian, cho đến năm 1936 mới thấy sự xuất hiện của tờ báo Saigon – số đặc biệt Ất Hợi, và theo sau đó là các nhật báo  Điễn Tín (1937, 1938), Tân Tiến (1938), Dân Báo (1941), Saigon (1941-1944).  Truy tìm các nhật báo ở miền Bắc có số đặc biệt về Tết, ta chỉ thấy tờ Tia Sáng – Xuân Tân Mão năm 1951.   Sang đến thập niên 1950 và cho đến năm 1975, các nhật báo ở Sài Gòn tranh nhau phát hành các tờ báo Xuân có hình bìa đẹp mắt và nội dung súc tích như Tự Do, Tiếng Chuông, Bình Minh, Chính Luận, Hoà Bình, Phụ Nữ Mới, SaiGon Mới, v. v... 

·      Sự biên tập, xuất bản và phát hành các tờ báo Xuân được diễn ra trên khắp các tỉnh thành  Từ Hà Nội, Huế vào đến Sài Gòn, rồi lan sang Nam Định, Thái Bình, Thanh Hoá ở ngoài Bắc, và vào trong Nam tới Qui Nhơn, Sa Đéc, Cần Thơ.  Cùng góp mặt với các báo chữ Quốc ngữ,  tuần báo tiếng Pháp Indochine với ban biên tập của hội Alexandre de Rhodes cũng ra báo Tết với nhiều bài vỡ đặc sắc từ những học giả Nguyễn văn Tố, Nguyễn văn Huyên, Trần văn Giáp, v.v… được sự phiếm hoạ của Tú Duyên, Mạnh Quỳnh, cùng các hình ảnh đón Xuân của Võ an Ninh, Nguyễn duy Kiên.  Ở hải ngoại, tờ báo Công Binh của những người lính Tập An Nam phải sang Pháp trong đệ Nhị thế chiến cũng không quên đón Xuân!  Văn, thơ về Tết cùng các tranh ảnh phụ hoạ trên các số báo này không thua kém báo Xuân Ngày Nay nổi tiếng trong nước của Tự Lực Văn Đoàn.

·      Sự đa dạng và ảnh hưởng lan rộng khắp nơi của các tờ báo Xuân được đưa ra giữa hai tờ báo Xuân Bách Khoa năm Kỷ Hợi 1959 cho giới trí thức, và Phổ Thông với nhiều bài viết nhắm về quảng đại quần chúng hơn. 

Góp mặt của nhiều tuần báo do phụ nữ chủ trương như tờ Phụ Nữ Tân Văn (PNTV) với các số mùa Xuân (năm 1930, 1932, 1933 và 1934) đã được nam nữ mọi giới trong xã hội theo đọc.  Báo PNTV đã gây được tiếng vang chẳng những ở miền Nam mà lan truyền ra tận ngoài Bắc. Theo chân PNTV là tuần báo Đàn Bà Mới số mùa Xuân 1935 của bà Thuỵ An ở Sài Gòn, năm 1937 với hai báo Nữ Lưu – Với Ngày Xuân của ông Nguyễn văn Đính và tuần báo Mai – số Xuân của ông Đào trinh Nhất.  Tuần báo Khoa Học với ông Nguyễn công Tiêu cũng góp mặt với số Tết năm 1934 tại Hà Nội.  

Sang đến các báo Xuân dành riêng cho thanh thiếu niên, tuần báo Tuổi Ngọc được giới trẻ yêu chuộng văn thơ ở miền Nam của những năm 1970 theo đọc và đóng góp các sáng tác, nhưng có lẽ ít ai biết đến đặc san Truyền Bá – số Tết Quý Mùi năm 1943 của nhà xuất bản Tân Dân (Hà Nội) cùng với tủ Sách Hồng(nhà xb Đời Nay), Hoa Xuân (nhà xb Thẳng Tiến), hay Hoa Mai (nhà xb Cộng Lực)cũng dành riêng cho giới trẻ.[5]

Các số báo Xuân có thêm những quyển kỷ yếu hiếm quý như Xuân Tây Đô (1944) của hội Khuyến học Cần Thơ, và Việt Nam (1965) của hội Ái hữu cựu chính trị phạm Quốc gia như các vị Phan khắc Sửu, Phan quang Đán,Trần văn Ân, Hồ hữu Tường, v. v…[6]

Thể loại từ trào phúng, châm biếm với báo Con Ong (1968 -1973), qua đến nghiên cứu văn học, nghệ thuật như Nghệ Thuật (1966), Tân Văn (1969), Khởi Hành (1971-1973), Chính Văn (1972) và Phương Đông (1974).

Trong phần kết, xin mời quý vị cùng đọc lại các tờ báo Xuân ra trước nay gần thế kỷ, để cảm nhận không khí quây quần ấm cúng bên nồi bánh chưng hay bánh tét.  Hình ảnh này dầu sau bao năm xa cách vì phải mưu tìm tự do và sinh kế vẫn không phai nhoà trong tâm tưởng.   Ai nấy đều đồng lòng hướng về quê Cha đất Mẹ trong những ngày Tết.  Nhân đây xin kêu gọi sự tiếp tay của những nhà sưu tập, chia sẻ các sách báo Xuân mình có để phổ biến đến bạn đọc bốn phương.  Đó cũng là phương cách hữu hiệu nhất để gìn giữ lâu dài những công trình sưu tập của quý vị, các sáng tác văn học nghệ thuật của người xưa, vì một khi mất đi không cách chi thay thế được. 

Võ phi Hùng

(Tết Bính Ngọ 2026)