TRANG CHÁNH  |  SINH HOẠT  |  NHẮN TIN  |  H̀NH ẢNH  |  VIDEO  | BÀI VIẾT  |  GIỚI THIỆU TRANG WEB BẠN  |  THƠ TỪ LIÊN LẠC

TRƯNG LÁ CA TÔI

MẶC NHÂN TVC & VƠ THÀNH DŨNG
 Một nén hương cho người đă khuất
Kính dâng lên Thầy Cô
 Trao về
bè bạn thân thương

 

      Trường Tiểu hc M Tho dưới thi Pháp thuc mang nhiu tênkhác nhau và bị di di nhiu ln do thi cuc. Chính Trường Tiểu học ny đă phải “tn cư” đến mt địa đim không phi ca nó và phải mang mt cái tên lịch s là “Trường Lá.Trường Lá hay trường Cu Bc tuy ch hin din trong khong thi gian 1946-1956, nhưng đă để li nhiu du n cũng như chuyên chở rt nhiều k nim êm đẹp ca nhng đứa hc tṛ tiểu hc ngày nào c̣n đi chân đất, mới học v ḷng mà nay đều ngưỡng tht thp c lai hy và một số đă ra người thiên c. Từ thp niên 40, 50 của thế k trước hu hết nhng nam nữ học sinh xut sc ca Trường Trung học Nguyn Đ́nh Chiểu đều xut thân t trường Tiểu hc M Tho, đặc bit là từ ngôi Trường Lá bạc phn nầy.

         Bài viết ca hai tác giả- Mặc Nhân TVC và Vơ Thành Dũng - dù có thể học chung một trường và cùng chung một thy nhưng cảm nghĩ và nhận xét hoàn toàn khác nhau v́ tuổi đời và tuổi hc tṛ của hai người có khoảng cách khá xa. Danh xưng “tôi” trong bài nầy có th ca người nầy hay người kia. Xin độc gi thông cm và lượng th.

 

 

 

    H́nh 1

    Cô Nguyễn Th Tt đứng với nữ sinh tiu hc.

   Trong khuôn viên Trường Lá. 

     Một đứa học tṛ cũ của thầy, một người học tṛ cũ của một ngôi trường, khi tuổi đă lớn, thường hồi tưởng công ơn dạy dỗ của thầy xưa cũng như hoài cảm ngôi trường cũ đầy ấp kỷ niệm của tuổi học tṛ. Đây là bản chất của người Việt Nam vốn sống trong đạo lư nhân, lễ, nghĩa... đáng trân trọng lưu giữ.

Trong biết bao thiên hồi kư, kư sự, chuyện kể, thơ, văn các loại ...ca ngợi ḷng tôn Sư trọng Đạo, nhắc nhở h́nh ảnh cửa Khổng sân Tŕnh...ta thường bắt gặp rất nhiều bài chỉ viết về những bậc thầy ở các trường lớn từ trung học cũng như về các ngôi trường đồ sộ nguy nga mà ít khi nói đến những bậc thầy già nua dạy ḿnh từ thuở c̣n thơ ấu ở bậc sơ học cùng với những ngôi trường ọp ẹp nghèo nàn xơ xác trong làng trong xóm...

Lẽ thường t́nh là như vậy, không sao! Nhưng hôm nay tôi bỗng nhớ đến một ngôi trường nghèo lắm, theo nghĩa bóng, mà tôi đă theo học từ lớp Đồng Ấu và với những thầy cũng nghèo lắm, cũng theo nghĩa bóng, mà ḷng thấy ngậm ngùi thương nhớ làm sao.

                 “TRƯỜNG LÁ”

     Đó là “Trường Lá” chỉ cái tên không, ngày c̣n nhỏ tôi không có cảm nghĩ ǵ, nhưng bây giờ mỗi khi nhắc lại “Ngày xưa tôi học ở Trường Lá” cái tên quê mùa nầy cùng với h́nh ảnh những thầy cô như Thầy Lai, Thầy Tiếng, Thầy Đây, Thầy Nhơn, Thầy Nghị, Thầy Ngưu, Thầy Dậu, Thầy Giá, Thầy Trị, Thầy Vinh, Thầy Viễn, thầy Giảng, cô Huỳnh, Cô Lănh, Cô Hường, Cô Lợi, Cô Huê, Cô Bạch, Cô Phùng Huê, Cô Hai, Thầy Hợi, Thầy Chận, Thầy Quạ, Thầy Tân,Thầy Mân, Thầy Nhược, Thầy Trị, Thầy Lại, thầy Thuyền, thầy Nam, Thầy Sách...(tôi xin lỗi quí Thầy Cô v́ trí nhớ của tôi không cho phép tôi ghi danh tất cả trong bài viết nầy để tỏ ḷng tôn kính và biết ơn). Quí Thầy Cô, theo trí óc trẻ thơ của tôi, có vẽ nghiêm khắc với học tṛ lắm và dường như quí Thầy Cô cũng tự nghiêm khắc với chính ḿnh. Chỉ bao nhiêu đó thôi mỗi lần nhớ đến Thầy Cô cũng đủ cho tôi bồi hồi nỗi nhớ, bâng khuâng tấc dạ.

     Trường Lá, chỉ cái tên “Trường Lá” thôi cũng đủ cho tôi cảm thấy “thương nó” rồi. Thiếu ǵ trường xây cất bằng cây lá c̣n nghèo nàn hơn nữa ḱa, mà cũng c̣n có được cái tên đàng hoàng. Chẳng hạn trường Đạo Thạnh, trường Mỹ Phong, thậm chí có cái trường cũng lợp lá, nhỏ xíu, ở trong hốc hỉnh của một xóm nhỏ đ́u hiu mà cũng c̣n có tên là trường Xóm Vông. Thế mà trường tôi học ở ngay tại vùng đất phồn hoa đô hội, lại là một ngôi trường to lớn hàng ngang dăy dọc vậy mà lại mang cái tên quá khiêm nhượng là “Trường Lá”.

     Chưa hết, cái số của ngôi trường nầy có lẽ không có hậu cho nên c̣n có người cho nó mang cái tên vay tên mượn của cầu bắc tức là bến bắc, bến đ̣ qua sông để đi qua miệt Rạch Miễu ǵ đó mà “nó” ở gần... là “Trường Cầu Bắc”. Bởi v́“nó” đă là ngôi trường “vô danh” nên v́ số phận của nó đặt nó gần Cầu Bắc, nên người ta cũng gọi nó là trường “Cầu Bắc”. “Nó” lại ở gần phú-de nơi người ta nhốt chó, may mà người ta không nghĩ đến để ...thôi nói nhiều càng thêm tủi.

     Đấy một ngôi trường không tên không tuổi phải mang vào ḿnh một cái tên không có tính văn hoá ǵ cả là “Trường Lá”, như vậy rồi lại có lúc phải vay mượn cái tên lạ hoắc là “Trường Cầu Bắc” th́ c̣n thể thống ǵ nữa. Nhưng lư lịch của “nó” có phải vậy đâu! “Nó” vẫn thuộc ḍng “trâm anh thế phiệt”, có tên có họ thuộc gịng dơi chính thống chớ. Ở phần sau chúng ta sẽ truy rơ căn nguyên hơn, c̣n bây giờ chúng ta trở lại ngôi “Trường Lá” cùng với những Thầy Cô của ngôi trường đầy ấp kỷ niệm của tôi trước đă.

               CẢNH CŨ TRƯỜNG XƯA

     Hơn sáu mươi năm về trước mỗi sáng trưa đến trường vừa buông tay chị nh́n vào ngôi trường ba gian yên ẳng như đợi chờ. Trong sân trường đă đầy ấp bạn bè trang lứa đang chạy nhảy, vui đùa...ḷng tôi chợt thấy như đă hoà ḿnh vào một cộng đồng trẻ thơ hồn nhiên, vô tư, vui sướng đó.

     Ngôi trường được xây cất thành ba gian hoàn toàn bằng cây lá. Gian giữa tôi không nhớ, nhưng có thể có 10 pḥng học. Ở giữa có một pḥng dành làm văn pḥng của Thầy Hiệu trưởng. Pḥng nầy được cất nhô ra như một tiền sảnh và có lan can theo h́nh chữ X bao quanh, hai bên có hai chậu cau kiểng. Hai gian hai đầu mỗi gian có thể là 5 pḥng xây cất đối diện nhau tạo thành môt khu trường h́nh chữ U.

     Toàn bộ ba gian trường đều bằng cây lợp lá chằm (lá dừa nước róc ra chằm lại)tuy có vẽ nghèo nàn song được một cái là rất mát mẻ thêm vào các pḥng học đều có chừa cửa sổ giương lên và hạ xuống bởi một tấm líp kết bằng tre lá,ngoài ra tất cả các gian pḥng học đều có hành lang rộng răi tránh mưa đở nắng.Sân trường rộng đủ chỗ cho các lớp thay phiên tập thể dục mỗi sáng. Giữa sân là cột cờ và hai bên là hai cây me tây c̣n gọi là cây c̣ng do trái của nó giống như trái me c̣ng, lớn hơn, có mắt và cong lại nên gọi là cây c̣ng. Me tây là một loại cây mau lớn, tàn rộng cho nhiều bóng mát nên người ta thích trồng nơi các trường học. Sau Tết, gần vào hè là me tây cho bông. Bông me tây màu vàng anh, nhị đỏ, giống như bông me, không đẹp nhưng v́ tàn to, bông nhiều nên khi trổ bông, cây me tây vẫn cho ta một cảnh sắc vui tươi trong sáng hợp với tuổi trẻ học tṛ. Có điều khi bông me tàn, trổ trái xong, trái già lại sắp vào mùa thay lá th́ một tai họa cho đám học tṛ nhỏ nhất là các tṛ gái v́ không biết bao nhiêu là sâu từ trên tàn cây, nhánh cây theo những dây tơ đung đưa, nhủng nhẳng, ṭn ten....bám vào người vào áo của đám học tṛ vốn sợ sâu.

     Trường Lá thu nhận học sinh trai lẫn gái tuy nhiên các lớp học trai gái đều riêng biệt, Phần nhiều quí Cô dạy học tṛ gái, quí Thầy dạy học tṛ trai, tuy nhiên cũng không nhất thiết như vậy. Có một điều mà măi tới bây giờ chúng tôi vẫn biết là mặc dù học chung trường nhưng có thể không cùng lớp, không chung thầy, nhưng chúng tôi vẫn coi nhau là những người bạn học thân thương và đều tôn kính tất cả Thầy Cô không dạy ḿnh như chính là Thầy Cô của ḿnh. Chúng tôi hảnh diện về điều nầy.

     Sân trường hoàn toàn là đất nên khô cằn cứng ngắt vào mùa nắng là nơi thử thách của những bạn năng động chạy nhảy, rượt bắt, đá banh...chỉ trợt chân một cái là lỗ mũi ăn trầu c̣n nhẹ th́ cũng lă đầu gối. C̣n khi trời mưa sân trường trơn trợt như thoa mở ḅ khiến cho mấy cô bé lớp chót không khỏi chụp ếch.

     Toàn bộ khu trường xây cất trên một thửa đất rộng h́nh chữ nhật nguyên là đất của Hăng Xáng. Gian giữa nh́n ra đường De Castelneau sau đổi là Trần QuốcTuấn c̣n gọi là đường Cầu Bắc v́ nó dẫn ra cầu “bắc” sang sông Tiền đi Rạch Miễu. Lưng trường dựa vào giếng nước. Từ ngoài nh́n vào phía trái là con đường dọc theo bờ sông đi lên Ṿng Nhỏ nơi đây có một nơi chứa sắt vụn gọi là phú-de do chữ ferrailles (sắt vụn) mà cũng là nơi nhốt chó hoang. Phía mặt là con đường rầy xe lửa Sài G̣n - Mỹ Tho cạnh bên có một cây đa cổ thụ. Mỗi khi xe lửa băng qua đường Trần Quốc Tuấn, phải có cổng chận xe và người đi bộ lại, nên nơi đây c̣n có thêm một địa danh là “Cổng xe lửa”. Ngồi học trong trường mỗi lần xe lửa chạy ngang, tiếng c̣i xe lửa hoét hoét hoà lẫn với tiếng máy chạy ŕ rầm điếc tai, bây giờ nhớ lại tôi c̣n cảm thấy một cái ǵ vui vui buồn buồn.

     Song song với những cái nhớ cái thương đó, chúng tôi như c̣n cảm thấy nhớ nhớ thèm thèm ...cái vị lành lạnh trong lưỡi của ly đá nhận xịt xi-rô, cái vị mằn mặn beo béo của khúc bánh ḿ thịt trét tương. C̣n mấy cô gái làm sao quên được chiéc bánh giá có con tép ṃng nhỏ xíu ḍn tan mà khi ăn thường hay hít hà khi ăn nhằm ớt, hoặc mút khúc cà rem cây có một chút xíu mít thơm thơm...

Bao giờ khi đi học chị cũng dúi cho 1 xu rủng rỉnh đến cổng trường sớm một chút, đảo quanh các chú bánh ḿ thịt, bánh ḿ cá ṃi, bánh ḿ ba-tê, mấy anh cà-rem cây, cà-rem cục, mấy chị bán đồ chua – cái nầy mấy cô gái khoái lắm – dưa me, mứt chùm ruột, ổi, mận...mấy bà bán xôi bánh phồng, chuối trộn dừa,chuối nướng, đậu phộng rang, đậu phộng nấu, khoai ḿ, khoai lang...Những khuôn mặt nầy, những món ăn học tṛ nầy ...sao mà cứ lởn vởn trong tôi măi cho đến lúc tuổi đă về chiều.

                     THẦY CÔ TÔI

     Ngày 15 tháng 9 năm 1950, ngày tựu trường cũng là ngày đầu tiên tôi đi học, chị tôi dẫn tôi đến trường. Một tay nắm tay chị, một tay ôm một cặp đệm mới mua,trong cặp chỉ có một cái bảng giấy cứng sơn xanh và một nắm xôi bánh phồng.

     Đôi mắt tôi mở to nh́n vào sân trường rộng thênh thang chật kín học sinh, trai có gái có hầu hết lớn tuổi hơn tôi, chỉ loáng thoáng một số ít trang lứa với tôinép ḿnh bên cha hay mẹ cũng ngơ ngác như tôi và chắc chắn sẽ là đồng môn đồng lớp với tôi sau nầy.

     Tôi vào lớp Đồng ấu 2 được thầy tôi, thầy Phùng Nhơn, sắp cho tôi ngồi đầu bàn ở ngay hàng đầu, kế Chung Phước Thành (Thành là bạn học đầu tiên của tôi và hai đứa thân nhau suốt 6 năm tiểu học ở Trường Lá). Tôi như con gà con vừa tách mẹ đưa mắt ngơ ngác nh́n gian pḥng học lạ hoắc, những dăy bàn học tṛ, bàn thầy, bảng đen...tất cả đều lạ lùng với tôi nhất là những thằng bạn của tôi sao tôi thấy chúng xa lạ với tôi quá. Bỗng nhiên tôi muốn khóc. Và tôi đă khóc tuy không thành tiếng nhưng nước mắt chan hoà. Thầy tôi đến bên tôi, vỗ đầu tôi, nhỏ nhẹ bảo tôi:

     - Lớn rồi phải đi học. Vô trường thầy dạy cho con học, có các bạn để con làm quen chơi đùa. Đâu có ǵ phải khóc phải hông?

     Tôi ngước lên nh́n thầy, thầy cười với tôi. Nụ cười hiền hậu của thầy chưa chi đă khiến cho tôi an tâm...bước vào cuộc đời học tṛ.

     Những buổi học sáng chiều đầu tiên của tôi trôi chảy như ḍng đời có hoa có bướm cho đến khi Tết đến tôi đă nắn nót được những ḍng chữ đầu tiên, đọc bập bẹ những câu thơ trong truyện Con Tấm Con Cám. Người khen tôi đầu tiên là thầy tôi, thầy Nhơn, khi thầy trao cho tôi giấy ban khen và nói: “Con học chăm chỉ. Thầy khen con”. Lời khen đơn giản của ông “Thầy lớp chót” nầy măi măi nằm trong tâm tư tôi suốt cả đời.

     Tuổi học tṛ vô tư qua nhanh nhưng h́nh ảnh ngôi trường đầu đời cùng với thầy xưa bạn cũ ghi lại nhiều dấu ấn trong kư ức không hề phai trong suốt cuộc đời của một con người. Thầy Nhơn dạy lớp Đồng ấu, có lúc gọi là lớp Năm, nói chung là lớp Chót (bây giờ là lớp Một). Cái lớp Chót nầy khai mào trong tôi biết bao điều đáng nhớ. Sau những giờ học, thầy tôi thường dành năm mười phút dể dạy chúng tôi hát những bài hát trẻ thơ: Tung trời xanh, én nô đùa reo mừng....những bài hát yêu đời: Đời ta bao tươi vui như hoa hồng thắm..., những bài hát khích động chí khí thanh niên: Nầy thanh niên ơi đứng lên đáp lời sông núi.... hay hùng ca sử Việt: Đây Bạch Đằng Giang sông hùng dũng của ṇi giống, giống Tiên Rồng…, những bài hát cổ xuư tính hợp quần: Tiếng chim vang lừng gọi đàn trong sương sớm...

     Thầy tôi ngoài nhiệm vụ dạy một lớp c̣n được trường phân công phụ trách văn nghệ của trường. Trong các dịp lễ như ngày lễ Hai Bà Trưng, tết Trung Thu, tết Nguyên Đán và nhứt là lễ Phát thưởng cuối năm, thầy tổ chức văn nghệ có nhiều tiết mục cho toàn trường xem. Nhiều tuần trước đó thầy thành lập đội văn nghệ nhí - học sinh của trường - tập dượt thường xuyên… Tuy chỉ là “cây nhà lá vườn” nhưng những buổi tŕnh diễn nầy rất được khán giả (gồm quan khách, các phụ huynh, các thầy cô và các học sinh của trường) khen ngợi.

  H́nh 2

    Thầy hiệu trưởng Nguyễn Văn Đạt (trái), thầy Phùng Nhơn (mặt)
      và ban văn nghệ nhí Trường Lá, đầu thập niên 1950.
     H́nh 2 chụp cách nay khoảng 60 năm trước văn pḥng Trường Lá nhân dịp tŕnh diễn văn nghệ mừng tết Nguyên Đán.
 Trong số 14 học sinh hiện diện trong h́nh tôi chỉ “nhận diện” được, từ trái qua phải:
     Hàng ngồi:
     - thứ hai: Huỳnh Thị Ngọc Hường (California, USA)
     - thứ ba: Chung Thị Bích Thủy (Massachusets, USA)
     Hàng đứng:
     - thứ hai: Chung Vĩnh Phước (California, USA)
   - thứ ba: Vơ Thành Dũng (Paris, Pháp)
     - thứ năm: Chung Phước Thành (California, USA)

     Hai chị em Chung Thị Bích Thủy và Chung Phúc Thành là con của thầy Chung Tốt,
dạy Anh văn trừờng trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu, thập niên 1940-1950.

     Cô Huỳnh Thị Ngọc Hường học trung học ở Nguyễn Đ́nh Chiểu và Lê Ngọc Hân, sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Sài G̣n, cô dạy sử địa trường Nguyễn Đ́nh Chiểu và Lê Ngọc Hân sau đó.

     Quí thầy khác trong trường dù tôi có học hay không tôi vẫn coi là thầy, tôi vẫn giữ một ḷng kính yêu như vậy. Tôi không quên thầy Đoàn Văn Viễn, sau là Hiệu trưởng của “Trường Lá” nầy khi “nó” được phục hồi lại chính danh là “Trường Nam Tiểu học Mỹ Tho”, tức là thân phụ của Đoàn Thị Phụng Nga,Phụng Mỹ, Phụng Lan...sau nầy đều là những cô giáo. Thầy Viễn dạy lớp Nhứt, cũng như các thầy khác đến trường với bộ đồ veste màu xám, cà vạt đen, đến cổng trường là Thầy xuống xe máy (xe đạp), một chiếc xe hiệu Alcyon, sơn đen, thắng đôi (double frein), thầy dẫn xe vào sân trường mắt nh́n thẳng dường như không nh́n hai bên nhưng vô phước cho cậu học tṛ nào đi ngang Thầy mà không cúi chào v́ Thầy sẽ giảng mo-rang ngay: Đến thầy biểu: Sao đi ngang thầy mà không thưa? Thưa thầy đi. Cậu học tṛ nhỏ khoanh tay: Thưa thầy! Thầy tṛ cùng thấy vui v́ đó là thiên chức của thầy và v́ đó cũng là bổn phậncủa tṛ.

     Thầy Lê Văn Quạ nổi danh về điếu thuốc vấn G̣ Vấp bằng ngón tay luôn luôn ph́ phà khói thuốc và cái nổi danh thứ hai là học tṛ không thuộc bài, quậy phá thầy không đánh v́ theo qui định giáo khoa “h́nh phạt nhục thể” bị cấm đoán,thầy là nhà giáo thầy phải tuân hành nên thầy chỉ véo thôi mà thầy véo những nơi nhạy cảm nhất là bắp vế và nách non. Học tṛ nhờ những cái véo để đời nầy để rồi nhớ thầy nhiều.

     Thầy Nguyễn Văn Nghị vẫn với chiếc xe máy cà khổ và lúc bấy giờ chỉ c̣n thầy là người duy nhất mặc áo dài xuyến đen đi dạy. Thầy chạy xe đến trường cẩn thận xuống xe, đưa tay ra sau gở cây kẹp kẹp vạt áo dài vắt ngang lưng để khi chạy, vạt áo không vướng vào căm xe, xong thầy lại cúi xuống đưa tay gở cây kẹp thứ hai kẹp ống quần bên chân mặt v́ sợ ống quần quấn vào dây sên. Hai động tác nầy thầy làm một cách nhuần nhuyễn gọn ghẽ, xong thầy ung dung dẫn xe vào trường. Tan học trưa hay tan học chiều, đưa học tṛ ra cổng xong, thầy trở vào nơi để xe, lấy xe ra và hai động tác trước khi vào trường bây giờ cũng vậy nhưng ngược lại là kẹp ống quần xong, gát chân lên xe và đưa tay ṿng ra sau kẹp vạt áo dài, nghiêng mắt nh́n kỹ xem đă đủ an toàn chưa thầy mới nhấn bê-đan cho xe chạy. Ôi! Thầy tôi! Và ngày ngày hai lượt đều như vậy.

     Tôi có đọc một bài do một cựu học sinh Trường Lá kể là khi lớn lên, người học tṛ nầy cưới vợ và lễ cưới tất nhiên có đôi đèn trên bàn thờ gia tiên. Chính thầy Nguyễn Văn Nghị đă se đôi đèn nầy bằng sáp ong với cặp Long Phụng Hoà Minh rất đẹp. Vi ngoài là nhà giáo, Thầy c̣n có cái nghề tay trái nầy mà ai ở Mỹ Tho cũng biết cũng khen. Và cặp vợ chồng nào khi đám cưới mà trên bàn thờ gia tiên có đôi bạch lạp do Thầy se th́ nhất định sẽ có con đàn cháu đống, bách niên giai lăo, trăm năm hạnh phúc.

     Thầy Nguyễn Văn Ngưu nhỏ người trông ốm yếu, lưng c̣ng...nhà ở đường Đỗ Hữu Vị (Nguyễn Huệ bây giờ) khá xa trường, không như các thầy cô khác dùng xe máy hay xe kéo để đi dạy, c̣n thầy chỉ đi bộ không phải v́ thầy thích vận động mà v́ thầy... không có tiền mua nổi một chiếc xe máy. Thầy chẳng những không có tiền mà c̣n mắc nợ triền miên v́ thầy....mê cờ bạc. Tôi nói điều nầy vẫn với một ḷng kính yêu thầy như thuở nào. Trên đây tôi dùng từ “mê cờ bạc” để biết rằng con người có những cái đam mê nhiều khi vô lối như vậy nhưng thực sự trên phương diện đạo đức xă hội, họ không có tội ǵ cả. Không phải thầy tham lam cờ gian bạc lận để mong móc túi người ta mà chính cái “máu đổ bác”nó ở trong thầy như một con ma ám ảnh thầy. Thầy như bị thúc đẩy phải đánh bài, bài nào cũng được tứ sắc, chập ỏ, bài cào, cách tê, xập xám, hốt me, tài xỉu...mặc dù thầy biết không bao giờ thầy “ăn” chỉ có thua và thua nhưng dù thua thầy vẫn xem đó là một đam mê trên cả sự sống.

     Tôi xin kể: Năm 1955 thầy Ngưu của tôi đổi xuống trường Chợ Gạo, giờ ra chơi chỉ có 15 phút, thầy vẫn tranh thủ chạy xuống chợ gần đó...đánh mấy ván bài cào. Khi trống vào học, thầy chạy về trường dạy tiếp...Năm 1957, một buổi chiều tôi ra ga xe lửa Sài G̣n mua vé về Mỹ Tho gặp thầy. Thầy bảo: Có tiền mua vé cho thầy về, thầy hết tiền rồi. Tôi: Dạ. Tôi mua vé xong đưa cho thầy kèm theo 1 đồng bạc và thưa: Thầy dùng uống nước. Thầy thấy vậy nói tiếp: Nè có tiền cho thầy mượn 5 đồng. Tôi hỏi: Chi vậy thầy? Thầy nói: Để thầy trở lại ṣng “tài xỉu” gở...!!! 5 đồng đó không bao giờ thầy trả nổi cho tôi được nhưng mỗi lần thầy gặp tôi thầy đều nhắc: Thầy c̣n thiếu em 5 đồng...

     Trời xui khiến khi thầy đă già tôi đă lớn tuổi...thầy tṛ lại có nhà ở gần nhau. Có những đêm, thầy kêu cửa tôi và bảo: Cho thầy ngủ nhờ, đi đánh bài về khuya cô hổng cho vô nhà!

     1980 cuộc đời thay đổi, bài bạc không c̣n, tôi được biết thầy về quê Cô một vùng đồng khô cỏ cháy, xă Tân Ḥa Thành. Ít lâu sau một hôm tôi bỗng gặp thầy quá già yếu, đi bộ giữa trời trưa nắng gắt trên đường Ngô Quyền. Tôi nh́n thầy già nua v́ thời gian và tiều tuỵ v́ thiếu thốn nhưng thầy vẫn mặc áo bỏ vào quần đúng theo tác phong một thầy giáo, mang đôi xang-đan dẹp lép bước những bước chân nặng nề, hướng về bến xe đ̣ cách hai cây số. Tôi hỏi: Thầy đi đâu vậy? Thầy bảo: Thầy về quê lâu rồi, bửa nay nhớ Mỹ Tho xuống chơi bây giờ đi lên bến xe đặng về nhà.

     Tôi nh́n cái nắng tháng tư, tôi nh́n cái nón vải rách te tua, tôi nh́n đôi xăng-đan đứt quai, tôi nh́n cái giỏ xách bằng đệm trống trơn không có đến một ổ bánh ḿ chỉ có một.... ốp nhang nhỏ xíu. Và tôi biết rằng trong túi tôi lúc nầy cũng trống trơn như cái giỏ xách của thầy, nên tôi chỉ c̣n biết nh́n theo thầy mà mắt tôi rưng rưng. Bóng thầy mờ dần trong ánh nắng hè đúng ngọ chói chang. Đó cũng là lần chót tôi gặp lại thầy tôi.

     Cô Lê Thị Hai, gốc người G̣ Công phu nhân của thầy Vơ Văn Liễu giáo sư trường Nguyễn Đ́nh Chiểu, chị của cô giáo Lê Thị Tép hiện định cư tại Paris,bạn sư phạm và cũng là đồng nghiệp của tôi. Một cô giáo mẫu mực một nhà sư phạm gương mẫu, trên môi luôn có một nụ cười hiền hậu bao dung, mỗi ngày đi dạy bằng xe kéo. Về sau cô là Hiệu trưởng trường Nữ Tiểu học Mỹ Tho. Tôi không có học cô nhưng tôi vẫn xem cô như là một người thầy đáng kính.

Những cô khác cũng vậy đều là những bậc hiền sư chỉ biết lấy tâm của ḿnh mà dạy đàn học tṛ nhỏ dại như cô Nguyễn Thị Huỳnh, thân mẫu của anh Lâm Trí Chánh, cô Nguyễn Thị Lănh thân mẫu của cô Lê Hồng Sương, cô Ngô Thị Hường thân mẫu của Bác sĩ Phạm Hà Thanh, cô Hồ Thị Lợi, thân mẫu của cô Lệ Hoa, Cô Lê Thị Huê phu nhân của Thầy Đoàn Văn Viễn, thân mẫu của tứ giai nhân Đoàn Thị Phụng Nga, Phụng Loan, Phụng Mỹ, Phụng Lan, Cô Phạm Thị Sáu thân mẫu của Vơ Minh Hằng..., thầy Trương Văn Hợi thân phụ của cô Trương Thị Mai, Trương Thị Ánh....

     Tôi học từ lớp Đồng ấu đến lớp Nhất qua các thầy và cùng bè bạn đă để lại trong tôi không ít kỷ niệm vui buồn. Vị thầy mà tôi muốn nói trước tiên là thầy Hiệu trưởng Nguyễn Văn Đạt. Trước thầy Đạt, Trường Lá nầy có một vị Hiệu trưởng khi về hưu Thầy Đạt thay thế. Đó là Thầy Lê Văn Dều, một cây cổ thụ trong những cây cổ thụ của “Nền học chánh tỉnh Mỹ Tho” xưa (Enseignement primaire provincial de Mỹ Tho) cùng với các cây cổ thụ khác như Thầy Phạm Văn Khịa, Thầy Ngô Quốc Thế, Thầy Dương Văn Hoành, Thầy Trương Văn Cơ, Thầy Lê Văn Hội, Thầy Phạm Văn Lắm, Thầy Quách Văn Trương, Thầy Lê Văn Trí, Thầy Lê Văn Vững, Thầy Huỳnh Văn Đồ, Thầy Ngô Văn Tiếng, Thầy Bùi Văn Huy, Thầy Bùi Văn Mùi, Thầy Nguyễn Văn Đạt (trùng tên với Thầy Đạt, Hiệu trưởng), Thầy Đinh Văn Của, Thầy Vơ Văn Đây, Thầy Ngô Thới Lai v.v...Nhưng không thể thiếu hai giáo sư Dương Văn Cấp (thân phụ của Kỷ sư Dương Mộng Ảo và Kỷ sư Dương Kích Nhưỡng và giáo sư Phạm Công B́nh (thân phụ của Kiến trúc sư Phạm Công Thành) đă từng đứng đầu ngành giáo dục Tiểu học của Mỹ Tho.

     Thật sự lúc vào học lớp chót cho đến khi tối nghiệp bằng Tiểu học để thi đậu vào lớp đệ nhất niên (1ère année) trường Trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu, tôi chỉ loáng thoáng biết thầy Hiệu trường lờ mờ qua các lễ chào cờ, phát phần thưởng cuối năm thôi v́ tuổi đời tôi c̣n quá nhỏ. Nhưng vừa đây vào tháng 2 năm 2012 tôi được tin Thầy Nguyễn Văn Đạt qua đời ở tuổi 96 tại California và được di quan về hỏa thiêu ở Sài G̣n. Chừng đó sống dậy trong tôi Thầy Nguyễn Văn Đạt, một thầy Hiệu trưởng đúng dáng “nhà giàu đẹp trai học giỏi” mà măi đến nay bao thế hệ học tṛ của thầy, nam như nữ, có học hay không học với thầy đều vẫn giữ trong kư ức ḿnh một bậc thầy đáng tôn kính và cũng có một phần ngưỡng mộ tư cách “hào hoa phong nhă” của một ông thầy “tài sắc vẹn toàn”, một ông thầy nói tiếng Tây giỏi hơn Tây!

                    NH̀N LẠI NỀN GIÁO DỤC TIỂU HỌC XƯA

Nhớ lại trường, nhớ lại thầy, nhớ lại bạn th́ cũng nên nhớ lại những điều học hỏi đầu đời mà một đứa học tṛ tiểu học đă thụ huấn qua chương tŕnh giáo dục thời bấy giờ.

Từ tháng 9 năm 1945 trở về trước, chương tŕnh giáo dục bậc tiểu học, riêng ở miền Nam Việt Nam (Nam kỳ một thuộc địa của Pháp – Cochinchine) gần như là chương tŕnh Pháp. Cho nên khi c̣n học ở lớp Enfantin (Lớp 1) học sinh đă học tiếng Pháp. Những lịnh của thầy cũng dùng tiếng Pháp. Thí dụ: entrez!,sortez!, asseyez-vous, répétez, levez vous, phạt cũng tiếng Pháp: à genoux...thậm chí chửi cũng bằng tiếng Pháp: idiot, imbécile! Hát cũng những bài Pháp: C’est à Capri, Malbrough s’en va-t-en guerre....Khỏi phải nói bài quốc ca Marseillaise của Pháp: Allons enfants de la patrie... Cho điểm th́ zéro, 5 points, 9 points...

Lên lớp Élémentaire (lớp 3) đă có viết dictée hay orthographe, làm toán, học bài tiếng Pháp, những bài Việt ngữ xem như sinh ngữ như Tập đọc, Học thuộc ḷng... Cho nên măi tới bây giờ cách nay 80 năm ở lớp Ba tôi đă học và c̣n thuộc ḷng bài Người thợ rèn (Le forgeron): Dès l’aube la forge s’allume. Le fer rougit sur l’enclume.....Măi tới bây giờ tôi không biết đó có phải là chương tŕnh « nhồi sọ » của thực dân Pháp hay không?

Học hết lớp Sơ đẳng học sinh phải thi bằng Cetificat d’études primaires élémentaires (Bằng Sơ đẳng Tiểu học gọi tắt là Sơ Tiểu hay CEPE) để lên học bậc Tiểu học . Bậc Tiểu học gồm có lớp Nh́ (có lúc có 2 lớp Nh́: Lớp Nh́ Một Năm và Lớp Nh́ Hai Năm, hay là Cours Moyen 1ère và 2ème année hay gọi tắt là Moyen 1, Moyen 2) sau đó lên lớp Supérỉeur hay lớp Nhất (Lớp 5) thi chương tŕnh gần như hoàn toàn Pháp ngoài mấy bài Trduction hay Thème (Dịch từ Pháp ra Việt hay ngược lại).

Học xong lớp Nhất học sinh thi bằng Certificat Primaires Complémentaires –tên bằng cấp nầy thay đổi luôn nhưng tạm gọi như thế – có cả thi oral tức là vấn đáp hay là Văn bằng Tiểu học Bô túc. Có bằng nầy học sinh phải trải qua cuộc thi tuyển gay go để được vào trường Trung học.

MỘT NỀN GIÁO DỤC DÂN TỘC

Ở trên tôi xin phép phác hoạ lại nền giáo dục Tiểu học Việt Nam thời Pháp thuộc để chúng ta nắm bắt được sự chuyển ḿnh của nền giáo dục của chúng ta sau thời kỳ đó để h́nh thành được một nền giáo dục quốc gia, dân tộc từ 1945.

Và người đặt nền móng đầu tiên cho nền giáo dục nầy chính là Thạc sĩ Toán học đầu tiên của Việt Nam (1936) là Hoàng Xuân Hăn (1908-1996), một học giả thông kim bác cổ : nhà khoa học (xuất bản cuốn Danh từ Khoa học đầu tiên của Việt Nam năm 1942), nhà văn hóa, nhà sử học ... Giáo sư đă để lại cho hậu thế nhiều công tŕnh giá trị. Với tư cách là Bộ trưởng Giáo dục trong nội các Trần Trọng Kim (1945), Giáo sư Hoàng Xuân Hăn đă thiết lập và ban hành chương tŕnh giáo dục bằng chữ Quốc ngữ ở các trường học, áp dụng việc học và thi Tú Tài bằng tiếng Việt, dùng tiếng Việt trong những công văn chính thức.

     Thời kỳ nầy chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn 1946-1955 và giai đoạn 1956 trở về sau.

     Giai đoạn 1946-1955 (thời kỳ có mặt của Trường Lá) : Năm 1946 người Pháp trở lại Việt Nam nhưng đă mất đi vai tṛ “chủ nhân ông” trong mọi lĩnh vực,hơn nữa trong thời gian Pháp mất chính quyền ở Việt Nam, ta đă h́nh thành được một nền giáo dục dân tộc như trên dă tŕnh bày, nên giờ đây chương tŕnh giáo dục cũ của Pháp cũng dần dần được thay thế.

     Trường Lá cũng như các trường Tiểu học khác từ đây đă áp dụng một chương tŕnh giáo dục mới tuy nhiên chưa hoàn toàn ly khai với quá khứ. Ở cấp Sơ đẳng hoàn toàn không có tiếng Pháp. Lên cấp Tiểu học, tiếng Pháp c̣n nhưng chỉ là một môn phụ như một sinh ngữ. Cuộc thi cấp Sơ đẳng đă băi bỏ, chỉ c̣n cấp Tiểu học. Trong các lớp không c̣n tiếng Pháp trong sinh hoạt, trong giảng dạy,nói chung là ta đă độc lập trong giáo dục.

     Giai đoạn 1956 trở về sau : người Pháp đă vĩnh viễn rời khỏi Việt Nam, tiếng Pháp đă hoàn toàn mất hẳn ở bậc tiểu học, ta đă hoàn toàn chia tay với quá khứ.

     Thi xong cấp Tiểu học, trên toàn quốc học sinh phải qua một kỳ thi tuyển vào trường Trung học. Ở Mỹ Tho học sinh Trường Lá phải đương đầu với cả ngàn thí sinh thi vào Trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu, và nơi đây chỉ thu nhận khoảng hai, ba trăm mà thôi....Các thí sinh không phải chỉ là thí sinh của toàn tỉnh Mỹ Tho mà c̣n cả của các tỉnh miền Tây trong một cuộc đọ sức « mất c̣n ». Tỷ số học sinh lớp Nhứt đậu vào trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu rất thấp. Cho nên để « vớt » số học sinh thi rớt vào Trung học có thể tiếp tục thi năm sau nên có tổ chức lớp Tiếp liên nghĩa là lớp dành cho học sinh nầy được cơ hội học thêm một năm ở Trường Tiểu học để năm sau thi trở lại, gọi là cours des certifíés. Với điều kiện là học sinh nầy c̣n trong hạn tuổi qui định. V́ chỉ dành cho các học sinh đă học một năm ở lớp Nhứt cho nên chương tŕnh lớp Tiếp liên cao hơn chương tŕnh lớp Nhứt, học sinh « vững vàng » hơn, tỷ số học sinh Trường Lá đậu vào trường Nguyễn Đ́nh Chiểu rất cao. Dạng lớp nầy chỉ có từ khoảng năm 1940 đến khoảng 1956 mà thôi.

              TÔI HỌC THẾ NÀO NƠI ĐÂY

     Một nền giáo dục dân tộc đă manh nha cùng với một thời khoá biểu hàng tuần được soạn thảo một cách công phu và khoa học đă giúp cho một đứa bé như tôi có điều kiện dễ dàng để tiếp thu những điều thầy giảng dạy. Chẳng hạn hàng tuần chỉ có năm ngày học, nghỉ thứ năm và chủ nhật, ngày học hai buổi. Những thời điểm quan trọng nhất trong ngày dành cho các môn về đạo đức và giáo dục.

     Thí dụ: giờ đầu 7-8 giờ, thứ Hai môn Đức Dục hay Luân Lư, thứ Ba môn Công dân Giáo dục, Thứ Sáu môn Vệ sinh, thứ Bảy môn Lễ phép. Buổi sáng dành cho các môn quan trọng như Toán, Chính tả, Làm văn. Buổi chiều dành cho các môn dễ hơn như Khoa học thường thức, Thủ công, Nữ công, Vẽ...

     Tôi không thể bỏ qua bài Tập viết (Écriture) một môn mà bây giờ không một mảy may quan trọng nhưng ngày tôi đi học ngay từ lớp vở ḷng thầy cô đă chịu khó nắn tay tôi để tôi có được một nét chữ không phải đẹp mà đúng cách đúng phép v́ thầy bảo: “Xét chữ viết của con là người ta biết tư cách của con”. Ôi! Một lời dạy bảo vàng ngọc. Cho nên đến lớp Nhất thời khoá biểu vẫn c̣n môn Tập viết.

     Như vậy đó, một thời khoá biểu được lập có chủ đích thích nghi một cách khoa học với tâm sinh lư học sinh, thêm vào một chương tŕnh giáo dục phân bổ một cách cân bằng cho mỗi tam cá nguyệt, cho mỗi cấp lớp tuần tự nhi tiến...cộng thêm một đội ngũ thầy cô đầy đủ chức năng và nhất là lương tâm chức nghiệp...tôi đă dễ dàng qua cấp Tiểu học và thẳng tiến vào Trung học.

              CON ĐƯỜNG HỌC VẤN CỦA TÔI

     Con đường học vấn của tôi trải dài 13 năm (6 năm Trường Lá, 7 năm Trường Nguyễn Đ́nh Chiểu), những kỷ niệm trong suốt 15 năm tôi ở Mỹ Tho - từ 3 đến 18 tuổi - đều là những kỷ niệm của tuổi học tṛ, tuổi hồn nhiên nhất, tuổi đẹp nhất của kiếp con người. Trong suốt 6 năm học Trường Lá tôi học chung với rất nhiều đồng môn. Những đứa bạn nầy lại “dắt díu” nhau vào trường trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu thành ra rất thân nhau. T́nh thân đó vẫn c̣n tồn tại sau hơn nửa thế kỷ cho đến hôm nay dù rằng khi vào đời mỗi đứa đă chọn một con đường riêng và đôi khi chí hướng hoàn toàn ngược nhau. Mỗi khi họp mặt (tết Nguyên Đán, đám cưới, đám tang, hay đơn giản khi có một đứa từ phương xa trở về,…) th́ chỉ có “mầy-tao” như thưở c̣n đi học là cách xưng hô duy nhứt,dù rằng vị trí xă hội nhiều chênh lệch, có đứa nay vẫn c̣n phải đi bán vé số để kiếm sống và nhiều đứa đă tỏa sáng trong nghiệp vụ của ḿnh.

     Bạn thân nhứt của tôi là Đinh Văn Hải (con thầy Đinh Văn Của), đứa bạn duy nhứt học chung trong khoảng đường thật dài: ở Trường Lá từ khi tôi lên 5, ở trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu cho đến xong tú tài, ở Khoa học Sài G̣n cho đến xong cử nhân lư-hóa. Bạn bè thân hồi tiểu-trung học của tôi vô số, nhiều đứa nay đă vĩnh viễn ra đi, có đứa ở góc biển, có đứa ở tận chân trời xa thẳm, tuy nhiên vẫn biết tin tức của nhau, vẫn thường xuyên giữ liên lạc. Ngoài Đinh Văn Hải hiện ở Sài G̣n, vẫn c̣n một số bạn ở trong nước:

     - Mỹ Tho: Nguyễn Hữu Thọ, Phạm Tôn Quyền, Lê Thanh Khiết, Phạm

Công Thành, Lư Thành Phương, Đỗ Sanh Tích,…

     - Tân An: Lâm Hữu Nghĩa, Đỗ Tấn Tri.

     - Sài G̣n: Nguyễn Văn Linh, Lê Quang Ninh, Nguyễn Chấn Hùng, Huỳnh Kế Nghiệp, Lâm Hữu Thiện, Trần Mỹ Quan, Huỳnh Kim Quang,…

Đó là chưa kể đến những bạn hiện định cư ở nước ngoài cũng như những bạn học tiểu học ở các trường khác trong tỉnh Mỹ Tho và chỉ học chung nhau thời trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu.


Cô Tạ thị Rớt Giữa, Thầy Tân văn Công trái chụp h́nh kỷ niệm với
  Tuư Vân (Mỹ, dân Chùa Chà) bên trái

 

                      ĐỒNG PHỤC

     Nói đến đồng phục học sinh nơi Trường Lá phải trở về thời điểm ngôi Trường Tỉnh ( École provinciale – trường chính của Trường Lá) được xây cất vào năm 1925 tại đại lộ Hùng Vương (boulevard Bourdais) th́ trường mới có đồng phục cho học sinh. Trai: sơ mi trắng ngắn tay, quần ngắn (quần xà lỏn) đen, chân

không, tóc hớt ngắn hay hớt job tức là sát da đầu. Gái: áo bà ba trắng, quần dài đen, chân không, tóc cắt bôm-bê.

     Măi đến những năm kinh tế khủng hoảng vào thập niên 1930 và nhất là trong thời kỳ thế chiến thứ hai, quân đội Nhật vào Việt Nam, th́ đồng phục bị lơ là v́ kinh tế khó khăn, vải sồ trở nên khan hiếm, Măi đến năm 1946, mặc dù chiến tranh chấm dứt nhưng đời sống người dân c̣n khó khăn nên việc đ̣i hỏi học sinh mặc đồng phục vẫn chưa thi hành.

     Cho đến đầu thập niên 1950 trở về sau Trường Lá đă trở lại cho học sinh mặc đồng phục và vẫn lối đống phục cũ nhưng có phần tươm tất hơn (H́nh 1). Học tṛ có thể đi dép cao su hay dép da. Học tṛ trai ở lớp Nhất, Nh́ để tóc ma-ninh, chải bảy ba, thoa bi-dăng-tin láng ngót. Các cô gái cũng vậy tóc rẻ đường ngôi chải tăng-gô hay chữ S rất duyên dáng.

     Như vậy đó, Mỹ Tho trai tài gái sắc. Biết bao nhiêu cựu học sinh của cái Trường Lá khiêm nhường nầy đă trở thành những đấng tu mi nam tử, bao nhiêu cô gái học sinh của cái Trường Cầu Bắc nầy trở thành hoa khôi, hoa hậu của mảnh đất Mỹ Tho ngàn năm văn vật đă xuất thân từ ngôi trường, một ngôi trường đă đi vào lịch sử ít nữa là đối với chúng tôi.

                    TR̉ CHƠI

     Thuở chúng tôi học nơi Trường Lá, chúng tôi c̣n chân quê lắm. Trước giờ học chúng tôi đi sớm một chút để có thời gian hay trong những giờ ra chơi, chúng tôi tập họp theo từng nhóm từng cụm...mà chúng tôi quen chơi chung.

     Tṛ chơi của chúng tôi rất đa dạng và nói theo giọng người lớn một chút mang tính dân tộc rơ nét đồng thời vừa có tính giáo dục, trí dục cũng như thể dục. Trong tập đệm của chúng tôi nếu là con trai không thể không có một ná thung, một cây trỏng, một bộ sưu tầm bao thuốc lá.... Cón trong túi áo th́ vài ba cục đạn, có thể là đạn đất, đạn chai...có bán trong các tiệm hàng xén hoặc những đồng xu để thẩy lồ hay thẩy lỗ. Đồng xu thường là xu bảng có h́nh “bà đầm xoè” bằng thau, bề khá dày, nặng ...để khi thẩy vào lỗ chính xác hơn hay “bạt” đồng xu của đối thủ cũng có lực hơn. Ngoài ra c̣n có những đồng xu sắt hay đồng, chúng tôi đến Hăng Xáng hay trường Bá Nghệ c̣n gọi là trường Học nghề xin hay mua những đồng xu sắt hay đồng bề kính lối 0.25 cm và bề dày cở 0,2 cm do ở đây họ tiện ra, đem về chùi trên cát cho sáng bóng. Xu sắt hay đồng mà đánh đáo, thẩy lỗ th́ hết xẩy.

     C̣n nữa, trong cái cặp đệm lên nước bẩn thỉu v́ vết mực loang lổ, cũ mèm v́ thời gian ngoài sách vở viết thước và ngoài các thứ kể trên c̣n là một dụng cụ chứa đựng đủ thứ đồ chơi có thể có như: dây thun, bao b́ thuốc lá, nút chai nước ngọt, banh ba da....

     Con gái cũng không thua ǵ con trai nhưng là đào thơ liễu yếu nên những tṛ chơi cũng kém phần dũng mănh hơn nhưng khéo léo hơn đám con trai nhiều. Chẳng hạn xét trong cặp các cô ngoài sách vở, ngoài cóc ổi mận chùm ruột...c̣n có một bó đủa để đánh đủa. Đủa tiếng gọi như vậy nhưng thực sự các cô có óc thực dụng hơn ra bờ sông cắt một mớ cọng lát hay u du vừa nhẹ nhàng vừa tiện lợi, chơi lâu bỏ, cắt cái khác. C̣n có một xâu dây thun nối lại thành một đoạn dài để nhảy dây, một túi đựng hột me cái nầy mấy cô giỏi lắm để đánh búng...

Có những tṛ chơi khác không cần dụng cụ như bỏ khăn, trốn kiếm, bịt mắt bắt dê, nhảy nhà (nhảy ḷ c̣) ...

Thùng thùng...thùng...Giờ chơi, chúng tôi ào ra sân trường như bầy chim sổ lồng. Chúng tôi tụ năm tụ ba nhóm ở góc nầy nhóm ở góc kia. Có một nhóm đông hơn chiếm cả một khu khá rộng để đá banh. Cũng chia ra giữ gôn, a-de, avang- xăng, cốt mặt, cốt trái...Thế là lâm trận cũng lừa cũng đảo, cũng chèn cũng ép, cũng sút đ́a-rét cũng bắt vô-lê, cũng phạt pê-nal-ty...Nhưng có điều không cần ạt bit, cả hai đội tự nguyện chấp nhận điều lệ một cách tự nhiên. Chúng tôi đă biết “fair play” từ xưa rồi!

Cầu môn đánh dấu bằng hai chiếc áo sơ-mi c̣n banh th́ là trái banh ba da. Banh ba da ngày nay không c̣n ai biết là ǵ. Banh ba da tức là banh đánh quần vợt (banh tennis) đă xài rồi. Chúng tôi xin để dùng làm banh đá. Nhưng tại sao gọi là ba da. Số là banh nầy mang nhăn hiệu Michelin, bây giờ vẫn c̣n, cấu trúc của nó gồm 3 lớp, 3 da mà. Lớp trong bằng cao su màu trắng lớp giữa cũng bằng cao su nhưng màu đen, bọc một lớp ngoài bằng nỉ đủ màu. Trái banh cũ về tay chúng tôi à không về chân chúng tôi...đá không bao lâu, lớp nỉ bên ngoài tróc hết cho thấy lớp cao su đen ở trong. Chúng tôi vẫn đá, đá cho đến khi lớp cao su đen nầy ṃn và chưa kịp thấy lớp cao su trắng bên trong là banh đă bể rồi.

Không sao! Xin banh khác. Trong những cầu thủ tí hon nầy của Trường Lá chúng tôi, sau nầy có một số trở thành tuyển thủ lừng danh của đội bóng đá Mỹ Tho Sport, một đội bóng trong 7 đội bóng ngoại hạng của Miền Nam trong các thập niên 50, 60, 70 của thế kỷ trước như Mỹ 2, Rạng, Bảy Két...

Cũng trong thời gian ngắn ngủi nầy chúng tôi, bọn con trai, tập họp một nhóm từ ba đến năm chơi thẩy lổ c̣n gọi là thẩy lỗ. Tṛ chơi khá đơn giản. Trước hết phải có một lỗ mội khoét xuống đất sâu cở cái chung trà nhỏ vừa đủ cho vài ba đồng xu lọt vào. Cách lỗ vài thước là một lằn mức để từ đó vận động viên đứng thẩy xu vào lỗ. Luật chơi khá chặt chẻ. Tất cả vận động viên thoả thuận chầu một số xu tuỳ ư chẳng hạn 4 xu cho mỗi người. Ba người chơi vị chi là 12 xu. Ai đi trước đi sau phải qua một cuộc thi. Luật thi là lần lượt từng người cầm đồng xu cái của ḿnh, không nằm trong trong số xu chung đậu, đồng xu nầy có thể là xu bảng, có thể là xu đồng hay xu sắt như nói ở phần trên và thẩy vào lỗ mội.

     Anh nào có đồng xu thẩy được vào lỗ là đi đầu, anh nào có đồng xu gần lỗ nhất đi thứ nh́, và anh nào có đồng xa nhất là đỉ sau cùng. Anh đi đầu cầm một vốc 12 đồng xu thẩy vào lỗ, bao nhiêu xu vào lỗ là anh

được quyền lấy về. Số xu c̣n lại vất vảy quanh lỗ th́ được anh chưa đi chỉ định cho anh đang chơi ném xu cái của ḿnh cho trúng. Nếu trúng là anh nầy thắng tất cả. Bày lại cuộc chơi sau. Nhưng cũng khó, v́ anh chỉ định đồng xu cho anh kia ném, lựa những đồng xu nằm khít nhau hoặc chồng lên nhau mà luật chơi bắt buộc ném phải chỉ trúng một xu thôi, nếu trúng hai xu th́ kể như đến phần anh đi thứ nh́. Lần nầy anh thứ nh́ gom lại số xu c̣n lại và cũng chơi như anh thứ nhất cho đến khi không c̣n đồng xu nào nữa là bắt đầu cuộc chơi sau.

     Tṛ chơi nầy cũng như các tṛ chơi khác tập cho trẻ con rèn luyện được tính khéo léo, chính xác và một ít thao lược...

Một số khác lại chọn một gốc sân chơi tṛ đánh đáo. Đánh đáo có loại đánh đáo và đánh đáo tường và cũng c̣n gọi là mổ đáo cùng dùng đồng xu thường là xu bảng và khi mổ vào tường đồng xu chạy đi lấy lằn mức gạch dưới đất làm chuẩn và lấy mức độ xa gần so với lằn mức để đánh giá sự ăn thua. Cũng có anh đi sau lấy xu ḿnh “bạt” xu của anh trước cho xa mức ăn thua...giống nhu tṛ chơi “pêtăng” bây giờ (pétanque, hay c̣n gọi là đánh boule, là một tṛ chơi rất thịnh hành ở miền nam nước Pháp, nơi có khí hậu ấm áp nhứt nước Pháp).

     Một số tṛ nhỏ chỉ cần tập họp lại, một tay nắm một chân lên nhảy ḷ c̣ và t́m cách lấy đầu gối của ḿnh đụng vào bạn, không có thắng thua chi có những tràng cười hồn nhiên rộn ră. Hoặc phân ra một người kiếm, rối tất cả người khác ùa chạy trốn trong góc trường, lùm cây, bụi cỏ...khi một tṛ nào bị phát hiện là tṛ nầy thay phiên kiếm bạn. Tṛ chơi đơn giản và có tên cũng đơn giàn là chơi “trốn kiếm”. Cũng tṛ chơi nầy mà các thành viên đứng ṿng tṛn c̣n người t́m kiếm bị bịt mắt lại, là tṛ chơi “bịt mắt bắt dê”. Cũng giống như vậy có tṛ chơi “giấu khăn”. Tṛ chơi thường do sự hưng phấn mà có, tự nhiên chúng tôi tập họp lại, đứa nầy hai tay vịn lên vai đứa kia thành một xâu dài, đứa dẫn đầu chạy lôi cả một đoàn chạy sau quanh co trong đám học tṛ đang chơi giởn, có lúc vừa chạy vừa reo ḥ...gọi là chơi “rồng rắn”, có lúc vừa chạy vừa hoét hoét vừa x́n xịt x́n xịt...gọi là tṛ chơi “xe lửa”,,,chạy đến khi mệt ră đoàn, nhưng với một niềm vui vô tận. “Nhảy dây”, có khi chỉ một ḿnh với sợi dây, những bạn mảnh khảnh nhảy rất khéo, dẻo dai...c̣n có những bạn nhảy đôi nhảy ba do hai người bạn quay dây v. vv...

Riêng các cô chọn mấy gốc me tây có bóng mát để “đánh đúa”, chơi “búng thun”, “búng hột me”. Những tṛ năng động hơn dành cho các cô thích “nhảy dây”, “nhảy nhà”...Các cô gái rất khéo tay khéo chân nh́n các cô nhảy nhà, nhảy dây với những bước chân nhẹ nhàng uyển chuyển cũng như tṛ chơi đánh đủa, khi vừa tung trái banh lên, có khi là một cục đất, tay kia trải dài bó đủa cho rời ra để khi ngay lần đầu chỉ nhặt lên một chiếc đủa măi cho khi hết một chục lại quay ra lần nầy nhặt 2 chiếc, lần ba nhặt 4, 5 v.vv... sau cùng đến lúc nhặt

nguyên bó đồng thời phải theo những qui định bởi những động tác càng về sau càng phức tạp hơn. Vậy mà có những bạn đi một hơi không hề phạm lỗi mặc cho các bạn cùng chơi vừa khâm phục vừa ganh tị.

     Ngoài ra con một thú chơi có tính văn hoá. Đó là “đánh cờ”. Xin nói nhanh là chúng tôi c̣n quá nhỏ để đánh cờ tướng, cờ vua..nhưng cờ chúng tôi chơi cũng không kếm phần mưu trí. Đó là “cờ chó”, “cờ gánh”...

Một tṛ tiêu khiển nữa mà chỉ ở Trường Lá chúng tôi mói có. Đó là chúng tôi rảo theo mấy tấm vách lá, nh́n vào phía dưới cố t́m cho ra những ổ....”cúc”. Cúc là một loại côn trùng, một con vật lạ lùng từ cấu trúc thân h́nh đến lối sống.

     Nó nhỏ lắm cở nửa hạt đậu xanh, ḿnh mềm, đầu nhỏ, có 6 chân mọc giữa đầu và thân giông giống một con nhện mini. Khi chúng tôi thấy dưới đất nơi kẹt vách, kẹt cửa có một dấu hiệu trong cát hay bụi đất một lổ nhỏ như vú cao xoáy tṛn như miệng quặng (phễu) chúng tôi biết đó là ổ con cúc. Thế là chúng tôi dùng miệng thổi cát hay bụi lên là lộ ra con cúc. Nhưng bắt cúc rồi thôi không phải là tṛ chơi, v́ có ǵ chơi với con vật tí xíu nầy. Mà chúng tôi dùng con cúc vừa bắt được lấy tóc hay một sợi chỉ cột vào cổ nó rồi t́m một ổ cúc khác để câu con cúc khác. Khi chúng tôi thả con cúc mồi xuống ổ, giống như câu cá, con cúc trong ổ lập tức ngoi lên tưởng là đồng loại đến chiếm ổ ḿnh nên cắn con cúc mồi. Thế là chúng tôi giở lên được hai con. Đó là một tṛ chơi con nít nhưng khá thú vị cho những buổi trưa hè...khi không có gi để chơi.

Ngoài ra chúng tôi c̣n có những tṛ chơi rất trẻ con nhưng nỗi đam mê của chúng tôi vẫn cao độ. Chẳng hạn chúng tôi sưu tầm vỏ chai nước ngọt hay bia ngày xưa thường gọi là la-ve (bière của hiệu Larue ở Chợ Lớn) đem về dùng gạch hay đá đập dẹp ra - c̣n gọi là nút khoén - sắp xếp theo từng loại từng hiệu xem như một bộ sưu tầm, hay chơi tṛ chơi nút khoén.

     Cũng vậy chúng tôi ra ngoài đường hay vào tiệm nước lục lọi t́m nhặt những bao thuốc lá. Đủ các hiệu như thuốc nội chúng tôi đánh giá không bằng loại thuốc ngoại. Thuốc nội gồm có Mélia, Bastos, Capstan, Golden c̣n gọi là Nút chuồn....Thuốc ngoại gồm có Philips Morris, Craven’A’ hay Con Mèo (Thầy Nguyễn Văn Đạt, Hiệu trưởng trường chúng tôi chuyên hút thuốc Craven A’ mà c̣n hút thuốc đựng trong hộp tṛn mới sang chớ!).. . (Lúc bấy giờ chưa có Salem của Mỹ đâu nên chưa có từ OK Salem, nói cho vui vậy mà!). Chúng tôi

nhặt các bao thuốc nầy về, cẩn thận tháo ra, vuốt cho thẳng thóm ép lại trong sách, phân ra từng nhóm...để trao đổi với nhau tuỳ theo giá trị của từng loại giống như người ta chơi tem vậy. Khi có nhiều chúng tôi cũng dùng mấy bao thuốc nầy để chơi tṛ tạt h́nh.

     Đá dế cũng là một tṛ chơi rất được ưa chuộng và không tốn tiền (như đá gà). Phải cố công nghe theo tiếng gáy chui vào buội rậm t́m bắt những con dế cự phách, gáy to, thân h́nh vặm vỡ mới có thể đá thắng đối thủ được. Tụi tôi nuôi dế trong những hộp quẹt khoảng 7x5x3 cm, cho ăn uống đầy đũ, sống được nhiều ngày. Mỗi trận đá dế chỉ có hai chiến sĩ nhỏ bé trong một ṿng tṛn đường kính khoảng 2 tấc, nhưng chung quanh là hàng chục đôi mắt reo ḥ cổ vơ, theo dơi một cách say mê.

     Cũng nên nói thêm học tṛ Trường Lá c̣n những tṛ chơi độc đáo khác nhưng v́ điều kiện sân băi và thời gian không có nên các tṛ chơi nầy phải dành chơi ngoài sân trường và trong những ngày nghỉ học. Đó là “đánh trỏng”, hay “đánh u”, “đánh gồng”, “thả diều”, nhất là “tắm sông” c̣n gọi là “tắm cầu tàu” (tắm

sông một đề tài hấp dẫn đă được nhiều tay viết nguyên là học sinh Trường Lá đă từng khai thác như Vơ Thành Dũng, Huỳnh Quốc Minh, ...). Nhưng phải kể một chuyện, một tṛ chơi mang mầu sắc Thiếu lâm một chút, có tính anh hùng mă thượng một chút. Đó là rủ nhau “đánh lộn”. Các vơ công kiêm đô vật nầy cùng hẹn nhau đến một nơi vắng vẻ, chia ra hai phe và cùng nhau ấu đả. Đủ các món vơ, cổ truyền, vơ học lóm cũng có, tự sáng chế cũng có... và khi tan trận có những đấu thủ u đầu, trầy da, rướm máu...do những thế vơ bí hiễm của đối

phương để lại. Nhưng tinh thần nhà vơ mà, không lấy thành bại mà luận anh hùng nên bắt tay hẹn…tái đấu vào một ngày khác. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, hầu hết những tṛ chơi tuổi thơ nầy đă lùi dần vào quá khứ. Những tṛ chơi nầy vừa ngây thơ, vừa không tốn kém, đôi lúc cần sáng tạo và nhứt là tạo được t́nh bạn trong sáng v́ bất cứ tṛ chơi nào cũng cần có bạn, có đối thủ trong không gian rộng răi … Hiện nay các em thường chơi những tṛ chơi điện tữ, một ḿnh đối diện với vi tính, chung quanh là bốn bức tường; các em không c̣n hưởng được không gian trong lành của ngày trước, không có được t́nh bạn thắm thiết như xưa…

                       TR̉ CHƠI T̀M CHỮ

     Khi lên lớp Nh́ và lớp Nhất chúng tôi đă có một số vốn liếng kha khá về Pháp văn và nhất là khi thi bằng Tiểu học hay thi vào đệ Nhất niên trường Trung học Mỹ Tho, Trường Nguyễn Đ́nh Chiểu, chúng tôi phải trải qua môn thi Pháp văn được cho là môn quan trọng nên chúng tôi trau giồi môn nầy dữ lắm. Cho nên những lúc rảnh rang như giờ chơi mà trời mưa không ra sân chơi đùa được nhất là các bạn ở lại trường ăn cantine...vào giờ trưa thường rủ nhau chơi tṛ “thi t́m chữ”.

     Tṛ chơi thế nầy, lúc bấy giờ học sinh thường có cuốn tự điển Pháp văn rất phổ biển tức là quyển Petit Dictionnaire Larousse, trong quyển tự điển nầy nơi trang đầu của mỗi mẫu tự có một phần minh hoạ các h́nh vẽ: một con vật, một món đồ, bản đồ một xứ...mà không có chua tên. Hai bạn cùng lật ra trang đầu của một mẫu tự chẳng hạn mẫu tự B. Hai bạn thay phiên, bạn nầy đi trước, bạn kia đi sau. Chơi chữ là cứ nh́n h́nh mà nói lên từ chỉ h́nh đó mà phải nói cho trúng.

     Người nầy nói xong một từ, đến phiên người kia cho đến khi có một bạn bí...không thể tiếp tục... là thua. Chẳng hạn ở mẫu tữ B, anh đi trước chỉ vào h́nh cá ông và nói lớn baleine, anh thứ hai chọn h́nh cái cân và nói lớn balance, rồi trở lại anh thứ nhất nói barrique, rồi lần lượt: Brésil, bague....bac.....bébé.....bec....bouche.....ballon.....bambou....baromètre....bâton... cho đến khi có một bạn không t́m ra từ kế tiếp là thua. Tuy nhiên khi cả hai đă nói được hết từ trong số hinh th́...huề. Lật sang mẫu tự khác chơi nữa. Tṛ chơi không có thắng bại chỉ có thắng mà thôi v́ nhờ đó mà chúng tôi có thêm một số vốn về ngữ vựng Pháp. Một tṛ chơi vô cùng bổ ích trong đời học tṛ của chúng tôi.

                              TIẾNG TRỐNG TRƯỜNG

     Thùng thùng.....thùng, ba tiếng trống báo giờ chơi, giờ xă hơi...chỉ trong mười lăm phút. Tiếng trống trường nơi Trường Lá đă từng vang dội trong tim chúng tôi nay xa lắm rồi... mà dường như những tiếng trống nầy vẫn c̣n vang vang trong kư ức nay đă cằn cỗi nhiều.

     Nội việc tiếng trống trường mà tôi vẫn có chuyện phải nói, xin độc giả đừng cho tôi...nhiều chuyện. Thuở tôi học lớp Ba trường làng, trường làng làm ǵ có lao công...để đánh trống c̣n thầy th́ trăm công ngàn việc. Thôi th́ dành cho học tṛ mà phải là học tṛ có sức vóc th́ tiếng trống mới có âm vang xa. Mà học tṛ th́ cũng khoái cái vụ nầy lắm. Trong đó có tôi.

Sáng sớm học tṛ đến trường cất tập vào bàn chạy ra sân chơi giởn, c̣n những15-30 phút để nô dùa. Tôi cũng trong đám học tṛ đang chơi ngoài sân nhưng thỉnh thoảng nh́n thầy. Khi thầy ra dấu là tôi nhanh chân chạy ra hành lang sau trường, nơi treo một cỗ trống chầu to tướng mà làng mới mua về cho trường.

     Đông học, tan học, giờ chơi...lối đánh khác nhau. Đông học sáng hay chiều cũng vậy. Trước hết phải nhịp nhẹ 2 tiếng hay 4 tiếng, nhịp xong bắt đầu đánh khởi đầu chậm răi, lớn dần cho đến khi lên đến cực độ lại nhỏ dần, nhỏ dần cho dến khi chấm dứt là tiếng trống vẫn c̣n từ từ, ngân xa... Xong hồi trống báo nầy là tiếp theo ba tiếng trống lịnh: Thùng thùng....thùng. Âm thanh lớn, dứt khoát. Lối đánh trống “đông học” là như vậy và được gọi là “một hồi lợi ba dùi”.

Học tṛ xếp hàng trước cửa lớp, đứng ngay ngắn. Thầy đứng lên đầu hàng, học tṛ xây mặt lại đưa hai bàn tay ra trước cho thầy kiểm tra. Thầy đi giữa hai hàng và xem bàn tay có sạch sẽ không, móng tay có cắt ngắn không, trước khi chovào lớp.

     Trống giờ chơi ngắn hơn gọn hơn chỉ có 3 tiếng: thùng thùng....thùng. Trống báo hiệu hết giờ chơi cũng vậy.

     Trống tan học cũng khác với lối trống “đông học”: Chỉ có một hồi mà không “lợi ba dùi” như cách đánh trống “đông học”. Ngày xưa là như vậy cho măi đến bây giờ những hồi trống đó, âm thanh đó dường như c̣n đọng lại trong tôi. Bây giờ thỉnh thoảng tôi cũng có nghe tiếng trống trường đây đó, nhưng dường như lối đánh trống ngày nay khác hơn thuở tôi c̣n nhỏ.

               GIỞ LẠI TRANG SỬ “TRƯỜNG LÁ”

      Chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam bộ xong, năm 1961 quân Pháp đem quân đánh chiếm Mỹ Tho làm bàn đạp để tiến đánh Vĩnh Long. Sau khi thôn tính nốt 3 tỉnh miền Tây, người Pháp lập tức tổ chức bộ máy chính quyền thuộc địa ở Nam kỳ lục tỉnh. Lẽ tức nhiên họ cũng mở trường học để dạy tiếng Pháp và tiếng Quốc ngữ.

     Trước đó ở nước ta triều đ́nh Nhà Nguyễn cũng đă xây dựng lên một hệ thống dạy học khá hoàn chỉnh, dưới sự dẫn dắt dạy dỗ của Thủ Khoa Huân, Phan Hiến Đạo, Phan Văn Trị, Học Lạc và một số sĩ phu khác.Cho nên mặc dù ngựi Pháp lập trường mở lớp dạy chữ Pháp và Quốc ngữ nhưng đa số người Việt vẫn c̣n mặn ṃi với chữ Nôm chữ Hán. Những trường lớp chữ Nho vẫn c̣n hoạt động mạnh mẽ cho đến những thập niên đầu của thế kỷ XX. Trong số đó có một trường dạy chữ Nho ở Cầu Vĩ (G̣ Cát), cho đến năm 1950 vẫn c̣n hoạt động với Thầy Phan Trọng Am c̣n gọi là Tùng Am hay Ṭng Am.

     Ngôi trường đầu tiên do người Pháp lập tại Mỹ Tho tên là trường Tổng (École Cantonnale) ở đầu đường De Castelneau (đường Trần Quốc Tuấn, phường 7 bây giờ). Xin nhớ ngôi trường Tổng nầy được thành lập trước trường Trung học Mỹ Tho – 1879 - (collège de Mỹ Tho). Gọi là trường Tổng v́ trường thu nhận học sinh trong tổng Thuận Trị (một đơn vị hành chánh giữa quận và xă, nay không c̣n. Địa h́nh tổng Thuận Trị gần giống như của thành phố Mỹ Tho bây giờ).

     Đây chỉ là một trường Sơ đẳng tiểu học mà thôi (école primaire élémentaire) chỉ thu học sinh cho 2 lớp, lớp Đồng ấu (lớp 1, cours enfantin), lớp Dự bị (lớp 2,cours préparatoire).

     V́ trường chỉ có 2 lớp, lớp Đồng ấu và lớp Dự bị nên học sinh sau khi học lớp dự bị xong tiếp tục học ở đâu? Vào Trường Trung học Mỹ Tho (Nguyễn Đ́nh Chiểu bây giờ) học lớp Sơ đẳng (lớp 3, cours élementaire). Bởi v́ dù mang tiếng là trung học, nhưng v́ trường Tổng chưa có học sinh trọn cấp tiểu học, nên trường Trung học Mỹ Tho trong thời gian chờ đợi phải thu học sinh lớp Sơ đẳng. Cho đến khi trường Tổng phát triển thành một trường Tiểu học Bổ túc hẵn ḥi (école primaire complémentaire) có từ lớp Đồng Ấu đến lớp Nhứt th́ trường Trung học Mỹ Tho mới nhận học sinh vào lớp Đệ nhất niên (Première année) cho bậc trung học đúng theo vai tṛ của nó.

     Trường Tổng nầy sau đó dời về đường Maréchal Foch (đường Ngô Quyền bây giờ), rồi đến năm 1925 được dời về Boulevard Bourdais (Đại lộ Hùng Vương) ngang với trường Nguyễn Đ́nh Chiểu, xây cất với tầm vóc qui mô và chính thức đổi tên là “Nhóm học sinh Mỹ Tho” (Groupe scolaire de My Tho). Nhưng trong văn kiện hành chánh người ta thường dùng là: Trường Tỉnh Mỹ Tho (École provinciale de Mỹ Tho).

                    NHỮNG LẦN TRƯỜNG BỊ TRƯNG DỤNG

     Lần 1: Năm 1939 quân đội Pháp từ Sài G̣n xuống chiếm đóng trường để hành quân chống phong trào Nam kỳ Khởi nghĩa ở Long Hưng. Trường bị trưng dụng trong thời gian ngắn học sinh phải nghỉ học nhưng số học sinh lớp Nhứt v́ sắp thi lấy bằng Tiểu học nên được cho ở lại học.

     Lần 2: Năm 1940-1942, bị quân đội Nhật chiếm đóng, trường phải tạm dời về đường Filippini, đường vào Đất Thánh (đường Tết Mậu Thân bây giờ) trên bờ giếng nước mé bên đường đi Sài G̣n, xây cất tạm bằng cây lá. Và tên “Trường Lá” đă xuất hiện ở đây rồi. Nhưng không phải là “Trường Lá” của chủ đề nầy.

     Lần 3: Đây là lần trường chính thức mang tên “Trường Lá” ngôi trường đă để lại dấu ấn không phai của tuổi thơ chúng tôi. Năm 1946 quân Pháp trở lại Mỹ Tho lại trưng dụng trường làm doanh trại. Lần nầy trường dời về đầu đường De Castelneau (sau đó là đường Trần Quốc Tuấn, rồi ông bà Nguyễn Trung Long và bây giờ là Nam kỳ Khởi nghĩa) gần Cầu Bắc Rạch Miễu và cũng được xây cất bằng cây lá nên chính thức được gọi là “Trường Lá” c̣n gọi là “Trường Cầu Bắc”. V́ bị dời đi, tên trường “Nhóm học sinh Mỹ Tho” hay “Trường Tỉnh” bị lăng quên. Thậm chí đến bây giờ có người c̣n cho là “Trường Lá” và “Trường Nam Tiểu học” sau nầy, là hai trường khác nhau. Vậy “Trường Lá” là một ngôi trường “chính qui” của tỉnh Mỹ Tho xưa, nhưng v́ số phận trong thời chiến phải “tản cư” mấy lần và hẩm hiu mang một cái tên “bụi đời”.

     Lần 4: Năm 1954, quân đội Pháp rút đi, tưởng là “châu về Hiệp phố” nào hay số c̣n lận đận, trường lại bị trường Thiếu Sinh Quân mượn. Và măi đến năm 1956 trường mới được hoàn trả lại vị trí của nó ở đường Hùng Vương sau mầy lần “lưu vong”.

    “Trường Lá” đă trở về vị trí của nó tức là với cái tên “Groupe scolaire de Mỹ Tho” vào năm 1956 và lúc bấy giờ nền giáo dục Việt Nam đă định h́nh nên khi tỉnh Mỹ Tho và G̣ Công sáp nhập để trở thành tỉnh Định Tường, trường được mang tên chính thức là “Trường Tiểu học Trương Công Định”. Từ năm 1960 trường lại đổi là “Trường Tiểu học Cộng đồng Mỹ Tho”. Từ năm 1966 trường chính thức mang tên “Trường Nam Tiểu học Mỹ Tho”.

     Sau ngày 1.5.1975, trường Nam Tiểu học Mỹ Tho chấm dứt vai tṛ giáo dục tiểu học của nó để trở thành một trường Trung học cấp II với tên trường “Trung học cơ sở Xuân Diệu”. Vào năm 1999, khu trường xây cất từ năm 1925 được phá bỏ và xây cất lại hoàn toàn mới. Xin nói thêm: Từ ngày mới thành lập trường vẫn là trường hổn hợp (mixte) dạy chung học sinh trai và gái măi đến năm 1956 mới có trường Nữ Tiểu học cất riêng cho học sinh gái ở đường Nguyễn Trung Long nay là Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Ngôi trường Nữ nầy thoạt đầu mang tên Trường Trưng Vương sau là Trường Nữ Tiểu học Mỹ Tho nay là Trường Tiểu học Thủ Khoa Huân.

                    DANH HIỆU TỪ NGÀY THÀNH LẬP ĐẾN NAY

                         1. Trường Tổng

                          2. Groupe scolaire de Mỹ Tho

                         3. École provinciale de Mỹ Tho

                         4. Trường Lá hay Trường Cầu Bắc (giai đoạn di dời)

                         5. Trường Tiểu học Trương Công Định

                         6. Trường Tiểu học Cộng đồng Mỹ Tho

                         7. Trường Nam Tiểu học Mỹ Tho

                         8. Trường Trung học cơ sở Xuân Diệu.

            KẾT

                Ở Mỹ Tho, “Trường Lá”, cũng như “Trường Nam Tiểu học Mỹ Tho” “Trường Nữ Tiểu học Mỹ Tho” kể cả “Trường Tổng” xa xưa có cả trường Trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu, trường Nữ Trung học Lê Ngọc Hân...mà tất cả nơi đó c̣n ghi lại bóng h́nh của Thầy xưa Bạn cũ, những người thân thương đầu đời thời thơ ấu mà t́nh cảm như c̣n trinh nguyên trong trắng...cùng với h́nh ảnh các ngôi trường mà nay, một số đă mai một với thời gian hoặc một số c̣n lại vớinếp cổ kính rêu phong nhưng rồi đây cũng sẽ theo luật đào thải mà đi vào quá khứ...Tất cả đều qua đi, chỉ c̣n lại trong tâm ta những kỷ niệm vui buồn sâu lắng, c̣n vương vấn măi trong kư ức con người vốn đa sầu đa cảm.

                                                                       Mặc Nhân TVC & Vơ Thành Dũng

                                                                                  (Cuối thu 2012)

Last Updated on Sunday, 23 December 2012 09:04